Rabiës

Wat is rabiës?

Rabiës, ook wel hondsdolheid genoemd, is een ernstige virale infectie van het zenuwstelsel. De ziekte wordt veroorzaakt door het rabiësvirus en is vrijwel altijd dodelijk zodra ziekteverschijnselen optreden.

De infectie komt wereldwijd voor, vooral in landen waar honden niet structureel zijn gevaccineerd.

Hoe raak je besmet met rabiës?

Besmetting vindt plaats wanneer speeksel van een besmet dier in contact komt met:

• Een bijtwond
• Een krabwond
• Slijmvliezen (mond, neus, ogen)
• Beschadigde huid

De meeste besmettingen ontstaan door beten van honden, maar ook katten, apen, vleermuizen en andere zoogdieren kunnen het virus overdragen.

Waar komt rabiës voor?

Rabiës komt voor in grote delen van:

• Azië
• Afrika
• Midden- en Zuid-Amerika

In West-Europa en Nederland komt klassieke rabiës bij honden vrijwel niet meer voor, maar vleermuizen kunnen nog drager zijn.

Wat gebeurt er na besmetting?

Na besmetting verplaatst het virus zich via zenuwbanen richting het centrale zenuwstelsel. Deze periode kan weken tot soms maanden duren. Zodra symptomen ontstaan, zoals slikproblemen, angstklachten, verlammingen of bewustzijnsstoornissen, is genezing niet meer mogelijk en verloopt de ziekte vrijwel altijd fataal.

Daarom is snelle medische behandeling na elke mogelijke blootstelling essentieel.

Wanneer is vaccinatie tegen rabiës nodig?

Vaccinatie wordt met name overwogen bij reizigers die:

• Langere tijd in risicogebieden verblijven.
• Veel contact kunnen hebben met dieren.
• Reizen met kinderen.
• Naar afgelegen gebieden gaan.
• Beperkt toegang hebben tot medische zorg.

Ook bij kortdurende reizen kan blootstelling onverwacht optreden.

Preventieve rabiësvaccinatie (voor de reis)

Preventieve vaccinatie bestaat uit een serie vaccinaties vóór vertrek. Deze vaccinatie:

• Voorkomt niet dat het virus het lichaam binnendringt.
• Maar zorgt ervoor dat behandeling na blootstelling eenvoudiger is.
• Vermindert de noodzaak van moeilijk verkrijgbare immunoglobulinen.

Na volledige vaccinatie is men goed voorbereid op blootstelling, mits na een beet of krab altijd alsnog medische behandeling en aanvullende vaccinaties plaatsvinden.

Rabiësvaccinatie na een beet of krab

Na een beet, krab of lik op beschadigde huid is altijd medische behandeling noodzakelijk, ongeacht of iemand vooraf tegen rabiës is gevaccineerd. De verdere behandeling verschilt echter afhankelijk van de vaccinatiestatus.

Wanneer je vooraf gevaccineerd bent

Bij personen die vóór de reis volledig tegen rabiës zijn gevaccineerd:

• Zijn aanvullende vaccinaties na blootstelling noodzakelijk.
• Is behandeling eenvoudiger.
• Zijn géén rabiës-immunoglobulinen nodig.

Deze aanvullende vaccinaties zijn in veel landen relatief goed verkrijgbaar.

Wanneer je niet vooraf gevaccineerd bent

Bij personen die niet preventief zijn gevaccineerd:

• Zijn meerdere vaccinaties noodzakelijk.
• Is toediening van rabiës-immunoglobuline (RIG) vereist.

Deze immunoglobulinen zijn in veel landen moeilijk verkrijgbaar, met name buiten grote steden of in ontwikkelingslanden. Het ontbreken of vertragen van deze behandeling kan ernstige gevolgen hebben.

Contact opnemen met de reisverzekering

Na elke mogelijke blootstelling aan rabiës wordt geadviseerd direct contact op te nemen met de reisverzekering. Reisverzekeringen hebben veel ervaring met rabiës-exposities en kunnen adviseren over geschikte medische zorg, helpen bij het vinden van een geschikt ziekenhuis, medische kosten garanderen en indien nodig medische evacuatie organiseren. Vroegtijdig contact voorkomt vertraging in de behandeling.

Bijwerkingen en veiligheid van het rabiësvaccin

Het rabiësvaccin wordt over het algemeen goed verdragen. Mogelijke bijwerkingen zijn:

• Pijn of zwelling op de injectieplaats
• Vermoeidheid
• Hoofdpijn
• Lichte koorts (verhoging)

Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam.

Praktische aandachtspunten voor reizigers

• Vermijd contact met dieren, ook als ze tam lijken
• Laat kinderen nooit met dieren spelen
• Was een bijt- of krabwond direct minimaal 15 minuten met water en zeep
• Desinfecteer indien mogelijk met alcohol of jodium
• Zoek altijd zo snel mogelijk medische hulp

Samenvatting

• Rabiës is vrijwel altijd dodelijk na het ontstaan van klachten.
• Besmetting gebeurt via beten of krabwonden van dieren.
• De ziekte komt veel voor in Afrika, Azië en Latijns-Amerika.
• Vaccinatie kan vooraf bescherming bieden tegen ernstige gevolgen na blootstelling.
• Na elke mogelijke blootstelling is snelle medische behandeling noodzakelijk.

Bronnen

Deze informatie is gebaseerd op actuele richtlijnen van onder andere:

• WHO – Rabies
• RIVM – Rabiës
• LCR-richtlijnen reizigersgeneeskunde
• CDC – Rabies for Travelers