Chikungunya

Chikungunya is een tropische infectieziekte die voorkomt in veel warme gebieden. Reizigers kunnen tijdens hun reis besmet raken door een muggenbeet. In dit hoofdstuk lees je wat chikungunya is, waar de ziekte voorkomt, welke klachten kunnen optreden en hoe je het risico op besmetting kunt verkleinen. Chikungunya is één van de tropische ziekten die bij reizigers kunnen voorkomen; op de overzichtspagina over tropische ziekten lees je meer over andere infecties.

Wat is chikungunya?

Chikungunya is een virale infectieziekte die wordt overgedragen door muggen. De ziekte wordt veroorzaakt door het chikungunyavirus en komt vooral voor in (sub)tropische gebieden. De naam chikungunya betekent vrij vertaald “degene die kromloopt”, wat verwijst naar de vaak hevige gewrichtspijn die bij deze ziekte optreedt.

Waar komt chikungunya voor?

Chikungunya komt voor in grote delen van:

Afrika
Azië
Midden- en Zuid-Amerika
Het Caribisch gebied

De ziekte kan plotseling opduiken in nieuwe gebieden, vooral waar veel muggen voorkomen. Uitbraken worden regelmatig gezien bij reizigers die terugkeren uit deze regio’s.

Hoe raak je besmet met chikungunya?

Je raakt besmet door de beet van een geïnfecteerde mug, meestal:

de Aedes aegypti
de Aedes albopictus (Aziatische tijgermug)

Deze muggen steken vooral overdag, met pieken in de vroege ochtend en namiddag. Chikungunya wordt niet van mens op mens overgedragen.

Wat zijn de symptomen van chikungunya?

De klachten beginnen meestal 3 tot 7 dagen na de besmetting. Veelvoorkomende symptomen zijn:

Plotselinge hoge koorts
Ernstige gewrichtspijn (vaak handen, voeten, knieën en enkels)
Spierpijn
Hoofdpijn
Rugpijn
Misselijkheid en overgeven
Vermoeidheid
Huiduitslag
Oogklachten

De gewrichtspijn kan zeer heftig zijn en soms maanden tot zelfs jaren aanhouden.

Hoe ernstig is chikungunya?

Chikungunya is meestal niet levensbedreigend, maar kan wel langdurige klachten veroorzaken. Vooral ouderen en mensen met een verminderde weerstand kunnen langdurig last houden van gewrichtspijn en stijfheid.

In zeldzame gevallen kunnen complicaties optreden, zoals: neurologische problemen of hartproblemen. Sterfte door chikungunya komt weinig voor.

Behandeling van chikungunya

Er bestaat geen specifieke behandeling tegen het chikungunyavirus. De acute klachten verdwijnen meestal binnen één tot drie weken. De behandeling is gericht op het verlichten van de klachten:

Rust
Voldoende drinken
Paracetamol tegen pijn en koorts

Het gebruik van NSAID’s (zoals ibuprofen) wordt meestal afgeraden totdat dengue is uitgesloten, omdat dit het risico op bloedingen kan vergroten.

Is er een vaccinatie tegen chikungunya?

Er is recent een vaccin tegen chikungunya geregistreerd in Europa. In Nederland kan vaccinatie in geselecteerde gevallen worden overwogen bij reizigers met een verhoogd risico. Of vaccinatie zinvol is, hangt af van de bestemming, reisduur, het actuele risico en persoonlijke gezondheid. Bespreek dit altijd met de GGD of een gespecialiseerd reizigersadviesbureau.

Vaccinatie biedt geen volledige bescherming en is niet voor iedereen geschikt. Daarom blijft het voorkomen van muggenbeten altijd belangrijk, ook voor gevaccineerde reizigers. Het gebruik van muggenwerende middelen met DEET, het dragen van bedekkende kleding en het slapen onder een klamboe verkleinen de kans op besmetting aanzienlijk.

Wanneer medische hulp zoeken?

Neem contact op met een arts als:

Je tijdens of na de reis koorts krijgt.
Je ernstige gewrichtspijn ontwikkelt.
De klachten langer aanhouden dan enkele weken.
Je zwanger bent of een chronische ziekte hebt.

Vertel altijd dat je recent in een gebied bent geweest waar chikungunya voorkomt.

Veelgestelde vragen over chikungunya

Hoe groot is de kans om chikungunya te krijgen tijdens een reis?

De kans op chikungunya hangt af van de bestemming, het seizoen en de mate van blootstelling aan muggen. In gebieden met recente uitbraken kan het risico tijdelijk verhoogd zijn. Goede bescherming tegen muggenbeten vermindert de kans op besmetting aanzienlijk.

Hoe lang ben je ziek van chikungunya?

De meeste mensen herstellen binnen één tot drie weken. Gewrichtspijn kan echter maanden aanhouden en in sommige gevallen langdurig of chronisch worden.

Kun je chikungunya vaker krijgen?

Nee. Na een infectie ontwikkelt het lichaam doorgaans langdurige, waarschijnlijk levenslange immuniteit tegen het virus.

Wat is het verschil tussen chikungunya en dengue?

Beide ziekten worden overgedragen door dezelfde Aedes-mug en geven koorts en spierpijn. Bij chikungunya staat hevige en langdurige gewrichtspijn meer op de voorgrond, terwijl dengue een hoger risico heeft op bloedingsneiging.

Is chikungunya gevaarlijk voor zwangeren?

Een chikungunya-infectie tijdens de zwangerschap vraagt extra aandacht. Overdracht van moeder op kind kan rond de bevalling plaatsvinden, vooral wanneer de moeder op dat moment ziek is. Bij koorts tijdens of na een reis naar een (sub)tropisch gebied is snelle medische beoordeling belangrijk. Zwangeren die reizen naar gebieden waar chikungunya voorkomt, moeten extra zorgvuldig muggenpreventie toepassen.

Komt chikungunya voor in Nederland?

Chikungunya komt in Nederland niet van nature voor. Besmetting vindt vrijwel altijd plaats tijdens verblijf in (sub)tropische gebieden waar de Aedes-mug voorkomt.

Samenvatting

Chikungunya is een virale infectie bij reizigers
Overdracht gebeurt via overdag stekende muggen
De ziekte komt vooral voor in (sub)tropische gebieden
De ziekte is meestal niet levensbedreigend, maar kan langdurige gewrichtsklachten veroorzaken
Er is geen specifieke behandeling
Muggenpreventie is essentieel

Bronnen

RIVM – Chikungunya
WHO – Chikungunya
LCR-richtlijnen reizigersgeneeskunde
CDC – Chikungunya for travelers