Meningokokken

Meningokokkenziekte is een ernstige en soms levensbedreigende infectieziekte die wereldwijd voorkomt. Hoewel de ziekte relatief zeldzaam is bij reizigers, kan zij zeer snel verlopen en ernstige complicaties veroorzaken. Voor bepaalde reizen en bestemmingen wordt vaccinatie daarom sterk aanbevolen of zelfs verplicht.

Op de overzichtspagina over tropische ziekten lees je meer over andere infectieziekten die tijdens reizen kunnen voorkomen.

Wat is meningokokkenziekte?

Meningokokkenziekte is een ernstige bacteriële infectie die wordt veroorzaakt door Neisseria meningitidis. De bacterie kan leiden tot:

• Hersenvliesontsteking (meningitis)
• Bloedvergiftiging (sepsis)
• Of een combinatie van beide

De ziekte kan zeer plotseling ontstaan en binnen enkele uren levensbedreigend worden. Er bestaan meerdere typen (serogroepen) meningokokken, waarvan de belangrijkste zijn: A, B, C, W en Y.

Waar komt meningokokkenziekte voor?

Meningokokken komen wereldwijd voor, maar het risico is verhoogd in:

• Sub-Sahara Afrika (de zogenoemde meningitisgordel)
• Delen van het Midden-Oosten

Voor reizigers is het risico vooral verhoogd bij:

• Langdurig verblijf
• Intensief contact met de lokale bevolking
• Grote mensenmassa’s (zoals de Hadj en Umrah in Saoedi-Arabië)

Hoe raak je besmet met meningokokken?

Besmetting vindt plaats via druppelinfectie, bijvoorbeeld door:

• Hoesten of niezen
• Nauw en langdurig contact

De bacterie kan in de keel voorkomen zonder klachten te veroorzaken. Slechts een klein deel van de dragers wordt daadwerkelijk ziek. Meningokokken worden niet overgedragen via voedsel, water of insecten.

Wat zijn de symptomen van meningokokkenziekte?

De eerste klachten kunnen binnen enkele uren tot dagen ontstaan.

Vroege symptomen zijn vaak:

• Hoge koorts
• Hoofdpijn
• Misselijkheid of braken
• Spierpijn
• Sufheid

Bij ernstiger verloop kunnen optreden:

• Nekstijfheid
• Overgevoeligheid voor licht
• Snelle achteruitgang
• Koude handen en voeten
• Paarse huidvlekjes die niet wegdrukbaar zijn
• Bewustzijnsstoornissen

De ziekte kan zich zeer snel ontwikkelen.

Hoe ernstig is meningokokkenziekte?

Meningokokkenziekte is altijd een medische noodsituatie.

• Zonder snelle behandeling kan de ziekte dodelijk zijn
• Ook bij behandeling kan blijvende schade optreden door complicaties.

Juist vanwege het plotselinge en ernstige verloop is preventie belangrijk.

Behandeling van meningokokkenziekte

De behandeling bestaat uit:

• Directe ziekenhuisopname
• Snelle toediening van antibiotica via het infuus
• Intensieve ondersteuning bij complicaties

Vroege herkenning en snelle behandeling zijn cruciaal voor de overlevingskans.

Is er een vaccinatie tegen meningokokken?

Ja, er bestaan meerdere vaccins tegen meningokokken. De vaccinatie die in Nederland wordt gegeven is 10 jaar geldig.

Voor reizigers zijn vooral relevant:

• Meningokokken ACWY-vaccin
• Soms meningokokken B-vaccin, afhankelijk van risico

Vaccinatie wordt aanbevolen of verplicht bij:

• Reizen naar de meningitisgordel in Afrika
• Deelname aan de Hadj of Umrah (verplicht)
• Langdurig verblijf in risicogebieden
• Verblijf in drukke leefomstandigheden

Of vaccinatie nodig is, hangt af van bestemming, reisduur, activiteiten en persoonlijke situatie. Dit wordt altijd beoordeeld door de GGD of een gespecialiseerd reizigersadviesbureau.

Wanneer medische hulp zoeken?

Neem direct medische hulp in bij:

• Hoge koorts met snelle achteruitgang
• Nekstijfheid
• Sufheid of verwardheid
• Paarse huidvlekjes
• Ernstige ziekteverschijnselen tijdens of na de reis

Vermeld altijd dat je recent hebt gereisd.

Samenvatting

• Meningokokkenziekte is een ernstige bacteriële infectie
• Overdracht gebeurt via nauw persoonlijk contact
• De ziekte kan zeer snel levensbedreigend worden
• Het risico is verhoogd bij reizen naar Afrika en grote mensenmassa’s
• Vaccinatie kan bescherming bieden en is soms verplicht
• Snelle medische behandeling is levensreddend

Bekijk ook

Welke vaccinaties heb je nodig per land?
Wat moet er in een goede reisapotheek?
Welke reisverzekering past bij jou?

Bronnen

• RIVM – Meningokokkenziekte
• LCR-richtlijnen reizigersgeneeskunde
• WHO – Meningococcal disease
• CDC – Meningococcal disease and travel